Lê Lợi: thắng rồi, vì sao còn mở đường cho quân Minh về nước?

1418–1423: giữ được lực lượng trước khi nghĩ đến thắng lớn

Năm 1418, Lê Lợi dựng cờ tại Lam Sơn, xưng Bình Định vương. Thiếu lương và vũ khí, nghĩa quân dựa vào rừng núi Thanh Hóa và sự giúp đỡ của người dân để chống các đợt vây quét.

Năm 1423, tạm hòa giúp nghĩa quân có thời gian tích trữ và bổ sung lực lượng trước những bước tiến tiếp theo.

Nguồn: Thông tấn xã Việt Nam — Khởi nghĩa Lam Sơn và chiến tranh giải phóng chống Minh (1418–1427)

1424–1425: đổi địa bàn, đổi khả năng phát triển

Theo kế hoạch Nguyễn Chích đề xuất và được Lê Lợi chấp thuận, nghĩa quân chuyển hướng vào Nghệ An năm 1424. Vùng rừng núi Thanh Hóa giúp họ cầm cự, nhưng thế bao vây hạn chế việc mở rộng lực lượng.

Nghệ An mở ra địa bàn rộng hơn và nguồn người, nguồn lương để duy trì chiến đấu. Những thắng lợi ở Đa Căng, Trà Lân, Khả Lưu và Bồ Ải từng bước biến hướng đi mới thành ưu thế trên thực địa. Đây là quá trình đánh và gây dựng căn cứ, không phải chỉ một cuộc chuyển quân.

Nguồn: Nguyễn Văn Sơn — Nghệ thuật chuyển hướng chiến lược của nghĩa quân Lam Sơn (năm 1424), Viện Sử học — Từ kế hoạch của Nguyễn Chích đến sự chuyển biến về mặt thế trận của nghĩa quân Lam Sơn

1425–1426: từ phía nam tiến ra Đông Quan

Năm 1425, nghĩa quân mở rộng hoạt động vào Tân Bình, Thuận Hóa; năm 1426 tiến ra Bắc. Sau thất bại Tốt Động–Chúc Động, Vương Thông lui về Đông Quan.

Quân Minh trong thành còn trông chờ cứu viện. Nghĩa quân phải đối phó cả lực lượng cố thủ và những đạo quân có thể tới giải vây.

Nguồn: Thông tấn xã Việt Nam — Khởi nghĩa Lam Sơn và chiến tranh giải phóng chống Minh (1418–1427), Bảo tàng Lịch sử quốc gia — Chiến thắng Chi Lăng–Xương Giang

1427: phá viện binh, thay đổi cục diện

Nghĩa quân duy trì vòng vây Đông Quan, đồng thời đưa lực lượng ra chặn viện binh. Hướng Liễu Thăng là trọng điểm; hướng Mộc Thạnh bị kiềm chế. Cách bố trí ấy nhằm ngăn quân trong thành nối với quân từ ngoài tới.

Đạo quân Liễu Thăng thất bại qua các trận từ Chi Lăng đến Xương Giang. Mộc Thạnh cũng rút lui và bị đánh. Kế hoạch cứu viện bị phá; Đông Quan mất chỗ trông cậy.

Nguồn: Bảo tàng Lịch sử quốc gia — Chiến thắng Chi Lăng–Xương Giang

Hội thề Đông Quan: biến thắng trận thành kết thúc chiến tranh

Cuối năm 1427, Lê Lợi và Vương Thông đứng đầu hai bên tại Hội thề Đông Quan. Phía Minh cam kết rút quân, phía Lam Sơn bảo đảm đường về. Quân Minh rút từ cuối 1427 sang đầu 1428, được cấp lương thực và phương tiện.

Sức ép từ các thắng lợi quân sự và vòng vây đi cùng thương lượng. Cho đối phương rút là cách kết thúc chiến tranh trong thế thắng, tránh thêm tổn thất khi công thành; không phải quyết định tách rời tình hình chiến trường.

Nguồn: Bảo tàng Lịch sử quốc gia — Hội thề Đông Quan, kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiến chống quân Minh, Lê Văn Lan — Thử nhận diện Chiến dịch giải phóng thành Đông Quan năm 1427

1428: từ người lãnh đạo khởi nghĩa đến Lê Thái Tổ

Năm 1428, Lê Lợi lên ngôi hoàng đế, mở đầu triều Hậu Lê và đóng đô ở Thăng Long. Vì vậy, cần phân biệt khởi nghĩa 1418–1427, quá trình quân Minh rút và việc lên ngôi năm 1428.

Lam Kinh, vùng đất gắn với nguồn gốc của cuộc khởi nghĩa, trở thành nơi tưởng niệm các vua Lê. Hồ sơ di tích và bia Vĩnh Lăng giúp tiếp cận thân thế, sự nghiệp của Lê Thái Tổ; kiến trúc hiện thấy không phải nguyên trạng doanh trại năm 1418.

Nguồn: Cục Di sản văn hóa — Di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật Lam Kinh

Sáu chặng để theo dõi câu chuyện

Nguồn: Thông tấn xã Việt Nam — Khởi nghĩa Lam Sơn và chiến tranh giải phóng chống Minh (1418–1427), Nguyễn Văn Sơn — Nghệ thuật chuyển hướng chiến lược của nghĩa quân Lam Sơn (năm 1424), Lê Văn Lan — Thử nhận diện Chiến dịch giải phóng thành Đông Quan năm 1427, Cục Di sản văn hóa — Di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật Lam Kinh

Những chi tiết cần giữ giới hạn

Bài dùng mốc cuối năm 1427 cho Hội thề Đông Quan, không chốt ngày dương lịch khi chưa đối chiếu đầy đủ cách quy đổi giữa các tài liệu. Các con số quân tham chiến, thương vong và số phương tiện được cấp cũng không được sử dụng để tạo cảm giác chính xác quá mức.

Vị trí Đa Căng còn có cách xác định khác nhau trong nghiên cứu được dẫn. Do đó sơ đồ chỉ nối các chặng lớn. Bài không tái tạo lời nói, suy nghĩ riêng của nhân vật và không dùng truyền thuyết trả gươm để giải thích nguyên nhân chiến thắng.

Nguồn: Viện Sử học — Từ kế hoạch của Nguyễn Chích đến sự chuyển biến về mặt thế trận của nghĩa quân Lam Sơn, Bảo tàng Lịch sử quốc gia — Hội thề Đông Quan, kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiến chống quân Minh